Coronavirüs
nedir?
2019 yılının Aralık
ayında, Çin’de aniden nedeni açıklanamayan zatürre olguları ortaya çıkmaya
başlamıştır. Yapılan araştırmalar, zatürre vakalarının daha önceden tanımlanmamış
yeni bir tip coronavirüs (coronavirus) olduğunu ortaya çıkarmıştır. Virüsün bu
formuna, 2019 yılında ortaya çıktığı için, Coronavirus 2019 yani COVID-19
denilmiştir. Coronavirüs, hayvanlarda bolca rastlanan bir virüstür, hastalığa
sebep olan virüsün kaynağının Çin'in
Wuhan kentinde bulunan Huanan deniz ürünleri pazarı olduğu düşünülmektedir.
Önce hayvandan insana bulaşan bu virüsün; insandan insana da yayılabildiği
zamanla anlaşıldı.
Bu virüsler,
farklı tipleri olan geniş bir virüs gurubudur. Genetik materyal olarak RNA
taşımakta olup, RNA taşıyan virüsler
arasında en büyük genoma sahip olan virüs gurubudur. Zarflı bir virüstür ve
zarfının etrafından dışarıya doğru diken (spike) şeklinde çıkıntılara sahiptir.
Virüse elektron mikroskobu altında bakıldığında kraliyet tacı şeklinde bir
görüntü verir. Bu nedenle , virüse Latince kraliyet tacı anlamına gelen Corona
ismi verilmiştir.
Bu virüslerin
farklı tipleri, farklı rahatsızlıklara neden olur. Örneğin bazı coronavirüsler,
sindirim sistemi (gastrointestinal) rahatsızlıklarına sebep olurken, bazıları solunum
sistemi ile ilgili şikayetleri beraberinde getirir. Solunum rahatsızlıklarına
neden olan coronavirüsler kendi
aralarında farklılık gösterir. Bazı enfeksiyonlarda ise sadece nezle kadar
hafif semptomlar gözlenirken, bazı kişilerde zatürreye varan sonuçlar ortaya
çıkar. Bu virüsler, tarihteki üç örneği dışında genelde hafif semptomlar
gösterir. Örneklerden ilki yine Çin’de 2003’te gözlenen İngilizce 'Severe Acute Respiratory
Syndrome - Ciddi Akut Solunum Sendromu' kelimelerinin kısaltması olan SARS
coronavirüsüdür. 2012’de ise, bu sefer
Suudi Arabistan’da 'Middle East Respiratory Syndrome - Orta Doğu Solunum
Sendromu' olarak adlandırılan MERS coronavirüsü ortaya çıkmıştır. Son olarak,
şu anda dünya üzerinde hızla yayılmakta olan 2019 n-CoV (2019 Novel Coronavirus,
2019 Yeni Coronavirüsü) ortaya çıkmıştır, ciddi semptomlara yol açar, hatta
ölümle sonuçlanabilir.
Coronavirüslerin
hayvandan insana aktarılması ilk defa
gözlenmemiştir. SARS hastalığının, Asya’da yaşayan kedi türü olan Misk (Civet)
kedisinden insana bulaştığı düşünülmektedir. MERS Orta Doğu’da çok yaygın, insanlarla yakın temas halinde bulunan,
deveden insanlara yayılmıştır. 2019’daki coronavirüsünün ise hayvan pazarından alınan
yarasaların ya da pangolin isimli egzotik bir hayvanın tüketilmesiyle insanlara
bulaştığına dair yaygın bir kanı vardır. Bununla birlikte, bu Dünya Sağlık Örgütü tarafından henüz
doğrulanmamıştır.
2019 yeni coronavirüsünün
tam olarak insandan insana bulaşma yolunun moleküler mekanizması şu anda
çözülmüş olmasa da, genel olarak solunum yolları hastalıklarının bulaşma
prensibi benzerdir. Solunum yolları hastalıkları, damlacık saçılmasıyla
yayılır. Bu yayılma türünde, hasta bir insan öksürdüğünde veya hapşırdığında
etrafında bulunan kişiler, bu mikroba maruz kalmış olur. Bir başka bulaşma yoluysa,
damlacık ile kirlenen bir nesneyi kullanma sonucunda oluşur.
Coronavirüs risk
grubu, dünya Sağlık Örgütü’ne göre canlı hayvanlarla uğraşanlar (özellikle Uzak
Doğu bölgesinde) en büyük risk altında olanlardır; bunun haricinde hasta kişilerle
yakın temas halinde olan aile bireyleri ve sağlık görevlileri yine coronavirüs risk gurubunda yer alır.
Ölüm oranları açısından ise 65 yaş üstü grup daha yüksek risk altında olduğu
saptanmıştır.
Coronavirüsünün
semptomları ise; coronavirüs hakkında şu
ana kadar bilinen bilgiler doğrultusunda, semptomlar orta dereceli veya
şiddetli olabilmektedir. En çok gözlenen semptomlar; öksürük, ateş ve solunum
güçlüğüdü, burun akıntısı, coronavirüste bildirilmemiştir. Bu sebeple, burun
akıntısı olmadan öksürük,solunum güçlüğü ve ateş gözlendiğinde kesinlikle
kalabalık yerlerden uzak durmak ve en kısa sürede sağlık kuruluşuna baş vurmak
çok önemlidir. Ciddi coronavirüsü vakalarındaysa zatürre, böbrek yetmezliği ve
ölüm meydana gelir.
Coronavirüs ölüm
oranları; Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, virüsün mortalite (ölüm) oranını
söylemek şu andaki bilgilere göre pek mümkün değildir; buna rağmen, 24 Şubat
2020’de yayımlanan bir makale, Çin’de 11
Şubat itibariyle doğrulanmış (test ile konfirme edilmiş) vakalar üzerinden bir
ölüm oranı çıkarımı sunmaktadır. Makaleye göre, 11 Şubat itibariyle Çin’de
bulunan 72314 vakanın 44672 olgusu doğrulanmış olgulardır. Genel vaka ölüm
oranı hastalarda %2,3 olarak
bulunmuştur. Yaşlara göre incelendiğinde, 70-79 yaş arası vakalarda mortalite oranı %8’e
yükselmektedir. Oranlara bakıldığında yaşlı nüfusun en yüksek risk altında
olduğunu söylemek mümkündür.
Coronavirüsü
nasıl teşhis edilir?
PCR (polimerize
zincir reaksiyonu) adı verilen bir testle teşhisi yapılır. Bu testle sadece
virüste bulunan genetik materyal çoğaltılarak kesin tanı koyulabilir.
Coronavirüs
nasıl tedavi edilir?
Coronavirüs bir
bakteri olmadığı için antibiyotikler işe yaramaz, şu anda coronavirüse özgü bir
tedavi yoktur. Ana tedavi, semptomatik tedaviş eklidir. Coronavirüs tedavisi ve
coronavirüs aşısı geliştirme çalışmaları halen sürmektedir. Her virüs gibi
coronavirüs de bağışıklık sistemini
güçlü tutmak (yeterli kaliteli uyku, dengeli beslenme ve fiziksel aktivite)
önemlidir.
Coronavirüsünden
korunmak için nasıl önlemler alınabilir?
Coronavirüsün
yayılmasını azaltmak yada enfeksiyondan
korunmak için en temel önlem, temel hijyen kurallarına uymaktır; bunlardan en
önemlisi ellerin yıkanmasıdır. Zayıf virüsler sabunla yıkanmaya, alkolle dezenfekte
edilmeye dayanıklı değillerdir. Bu nedenle, el yıkama alışkanlığı olan, genel
hijyen kurallarına dikkat eden toplumlarda bu virüsün yayılması daha yavaş
olacaktır.
Başka yapılması gerekenler şöyle sıralanabilir:
Hastalık şüphesi
duyulan kişilere yaklaşılmamalı, gereksiz temas edilmemelidir.
Hapşırıldığı
veya öksürüldüğü zaman ağız kesinlikle kol içine kapatılmalı veya mendil
kullanılmalıdır.
Risk grubunda
olan kişilerin zatürre aşısı yaptırması gerektiğini bildirmektedir, özellikle
bu tür alt solunum yollarını etkileyen virüslerden sonra bakterilerin ikincil
enfeksiyonlarla zatürre oluşturma ihtimaline karşın aşı önemli bir tedbirdir.
Seyahat etmeniz
gerektiğinde gideceğiniz ülkenin ne oranda coronavirüs salgınına sahip olduğunu
CDC veya WHO gibi kaynaklardan araştırmanız önem taşır.
Dünya Sağlık
Örgütü’ne göre kendisini iyi
hissetmeyenler kalabalık yerlerden
kaçınması gerekir, ayrıca öksürük, ateş ve solunum sıkıntısı çekenler ise mümkün olan en kısa sürede tıbbi yardım
alması gerekir; bu tür şikayetlerle sağlık kuruluşlarına başvurduğunuzda
özellikle seyahat geçmişinizin doğru bir şekilde aktarılması virüsün hem
yayılmasını engellemede hem de teşhis için önem arz eder.


Comments
Post a Comment