PİYANGONUN İCADI VE TARİHİ
Önceleri
piyangoya lotarya denirdi. Piyangonun
adı, İtalya’da siyah-beyaz kartlarla
oynanan, adı kazanan kağıtların rengi “beyaz”ın İtalyancası “bianco” olan
oyundan aldığı anlaşılır. Halk etimoloiisine göre, isim, Bahçekapı’da bayi olan
Mösyö Bianci’den gelmektedir. 17.-18. yüzyıllarda Amerika
ve Avrupa’da yaygınlaşan ve
devletçe örgütlenen piyangolar 19. yüzyılın ilk yarısında gözden düşmüştü ve
yasaklandı. Piyango yerine toto sistemleri ve at yarışları doldurdu. 1930’da piyango tekrar serbest bırakıldı ve dünyanın her ülkesinde devletçe örgütlendi.
Osmanlı’ da
Piyango ise; 1850’li yıllara gider. Naum Efendi’ye tiyatro tekeli verildi, seyirci çekebilmek,
masraflarını karşılayabilmek için tiyatro biletiyle birlikte piyango bileti de
veriyor ve eşya çekilişi yapıyordu. Daha sonra Ermeni Katolik piyangosu gibi
hayır kurumları da piyango çekilişleri düzenlediler ve işin karlı olduğunu
anlayan bazı özel girişimciler piyangoculuğa başladılar. 1855 yılında yabancı biletlerin ülkeye girişinin ardından,
1857’ de piyango bütünüyle yasaklanmaya çalışıldı.
Bu dönemde üç yüzden fazla kişi piyangoyla
uğraşıyordu ve geçim sıkıntısına düştükleri için çareyi hükümetten tazminat istemekte
bulmuşlardı. Abdülaziz döneminde, 1861’de piyango tekrar ortaya çıktı ve tahvillerle
birlikte satılarak çeşitli yatırımlar için sermaye toplama yöntemi olarak
kullanıldı. 1880-90’da Şark şimendiferleri piyangosunun düzenlenmesi, 1898’de
Bulgar piyangosuna izin verilmesiyle piyango yaygınlaştı. 1902-1906 yıllarında
yasak getirildi de, 1906-1909’da Ziraat
Bankası muhacirine yardım için piyango düzenlendi, 1917’de Donanma Cemiyeti
piyangosu başlatıldı. Çeşitli miktarlarda nakit ve eşya dağıtan özel
piyangolara izin verildi.
Cumhuriyet
döneminde piyango ise, 1926-1939 yılları arasında piyango düzenleme hakkı
Tayyare Cemiyeti’ne verildi, İstanbul’ da 193, Ankara’da 27 bayi, yurda
dağılmış 425 şube , seyyar satıcılarla Cemiyet piyango tekelini elinde tuttu.
1939 yılında Milli Piyango Idaresi kuruldu.
Savunma sanayii, hava kuvvetlerine destek sağlamak için
kullanılan piyangoya rağbetin artması için 19 Mayıs 1940 çekilişi Ankara 19
Mayıs Stadyumu’nda yapılmış, çekilişe Cumhurbaşkanı İnönü, Bakanlar Kurulu da
katılmıştı. 1946’da İstanbul Fenerbahçe Stadyumu, 1947 yılında İzmir
Fuarı’ndaki çekilişlerle ilgi canlı tutulmaya çalışılmıştı.
Yılbaşlarında
bilet tükenmekte, önceleri radyo, sonraları televizyondan ilan edilen sonuçlar yılbaşında talihini
deneyen insanlarda heyecan fırtınası yaratmaktaydı.1 Ocak 1986’ da ikramiyenin
bir milyar liraya çıkartılmasıyla Nimet Abla (Özden) Türkiye’nin en tanınmış
insanları arasına girdi, bilet karaborsaya düşmüştü. 1939 yılında 2,5 milyon olan bilet adedi 100
milyonu geçmiştir. Piyango tutkunlarının ve yılbaşı çekilişini kaçırmak
istemeyenlerin açmazı şudur “Bilet almazsan hiç çıkmaz. Fakat biletlerin
ortalama üçte biri İstanbul’da Bahçekapı şubelerinde satılmaktadır ve her zaman
daha fazla bilet satan Bahçekapı ikramiye çıkarma şansını artırdıkça, imkân
bulan talihli adayı bu efsaneye omuz vererek biletini buradan almaktadır.
Bir milyar
liralık ikramiyeden sonra, enflasyon yüzünden her mahallede bir milyoner
yaratma politikasının tesellisi olarak, yılbaşı ikramiyelerinin astronomik bir
rakam olmasına özen göstermek hükümetlerin görevleri arasında yer almıştır.

Comments
Post a Comment